De kwaliteiten van een kind zijn de positieve eigenschappen die een kind van nature heeft, zoals nieuwsgierigheid, doorzettingsvermogen, creativiteit of eerlijkheid. Ieder kind heeft zijn eigen set van sterke eigenschappen, en die zijn niet altijd direct zichtbaar. Toch loont het om ze te herkennen, want kinderen die weten wat ze goed kunnen, groeien zelfverzekerder op.
Kwaliteiten worden ook wel “kernkwaliteiten” of “sterke eigenschappen” genoemd. Ze verschillen van vaardigheden: een kwaliteit zit in het karakter van een kind, terwijl een vaardigheid iets is dat je aanleert. Een kind kan bijvoorbeeld van nature geduldig zijn (kwaliteit), maar leren pianospelen is een vaardigheid.
Veelvoorkomende kwaliteiten bij kinderen
Er zijn tientallen kwaliteiten die je bij kinderen kunt tegenkomen. Hieronder staan veelvoorkomende voorbeelden, ingedeeld in een paar herkenbare groepen:
- Sociaal: zorgzaam, behulpzaam, vriendelijk, empathisch, loyaal
- Creatief: fantasierijk, vindingrijk, origineel, speels
- Doelgericht: volhardend, gedisciplineerd, ambitieus, nauwkeurig
- Communicatief: eerlijk, open, direct, expressief
- Intellectueel: nieuwsgierig, leergierig, analytisch, kritisch
- Emotioneel: gevoelig, rustig, enthousiast, vrolijk
Wat opvalt: sommige kwaliteiten lijken op het eerste gezicht hetzelfde, maar zijn dat niet. Gevoelig en empathisch zijn allebei positief, maar gevoeligheid gaat over hoe een kind zelf dingen ervaart, terwijl empathie gaat over meeleven met een ander.
Kwaliteiten kind en hun valkuilen
Iedere kwaliteit heeft een schaduwkant, ook wel de “valkuil” genoemd. Dit is het moment waarop een goede eigenschap doorschiet en juist problemen oplevert. Een kind dat van nature direct is, kan soms te bot overkomen. Een kind dat nauwkeurig is, kan vastlopen in perfectionisme.
Andersom geldt ook: in ogenschijnlijk lastig gedrag schuilt vaak een sterke eigenschap. Een kind dat veel vraagt en overal commentaar op heeft, is misschien kritisch en betrokken van aard. Een druk kind kan van nature energiek en enthousiast zijn. Dit inzicht helpt ouders en leerkrachten om anders naar moeilijk gedrag te kijken.
Een bekende tool op dit gebied is de lijst van 50 kwaliteiten en 50 valkuilen, ontwikkeld voor mentoren in het onderwijs. Die lijst laat per eigenschap zien wat de positieve kern is én wanneer die eigenschap te ver doorschiet. Zo’n overzicht is ook handig voor ouders die hun kind beter willen begrijpen.
Hoe herken je de kwaliteiten van jouw kind?
Kwaliteiten herken je het makkelijkst in situaties waarbij een kind van nature zijn best doet, zonder dat iemand het vraagt. Let op momenten waarop je kind opgaat in iets, anderen helpt zonder aarzelen of een probleem creatief oplost. Dat zijn signalen van een onderliggende kwaliteit.
Een paar praktische manieren om kwaliteiten te spotten:
- Kijk naar wat je kind spontaan doet in zijn vrije tijd.
- Let op wat anderen over je kind zeggen, ook juffen, meesters of andere ouders.
- Stel je kind de vraag: “Wat doe jij beter dan de meeste andere kinderen?” Kinderen weten dit vaak heel goed.
- Denk terug aan een moment waarop je trots was op je kind. Welke eigenschap zag je toen?
Schrijf de kwaliteiten die je herkent op. Dat klinkt simpel, maar het helpt om het concreet te maken. Je kunt het daarna ook met je kind bespreken, wat zelfkennis en zelfvertrouwen versterkt.
Kwaliteiten benoemen: zo doe je dat
Het benoemen van kwaliteiten is net iets anders dan complimenten geven. “Goed gedaan!” zegt een kind weinig. “Jij blijft rustig als het druk wordt, dat is echt een gave van jou” landt veel dieper. Je verbindt het gedrag aan wie het kind is.
Hoe specifieker je bent, hoe beter het werkt. Zeg niet alleen “jij bent lief”, maar: “Jij merkt altijd wanneer iemand zich buitengesloten voelt. Dat is heel zorgzaam.” Kinderen die hun eigen kwaliteiten kennen, kunnen die ook inzetten wanneer het moeilijk wordt, zoals bij ruzie, teleurstelling of een nieuwe situatie.
Kwaliteiten in de klas en thuis
Op school worden kwaliteiten steeds vaker bewust ingezet, bijvoorbeeld bij mentorlessen, portfoliogesprekken of kindgesprekken. Een leerkracht of mentor kan een kind helpen om woorden te vinden voor wat het al goed doet. Dat vergroot het zelfbeeld en helpt bij het maken van keuzes, zoals bij het kiezen van een schoolrichting of hobby.
Thuis kun je hetzelfde doen. Een simpel gesprek aan tafel, “wat lukte je vandaag goed?”, brengt kinderen al verder dan je denkt. Je hoeft geen grote methode te gebruiken. Regelmatig aandacht geven aan wat goed gaat is genoeg om een kind bewust te maken van zijn eigen sterke eigenschappen.
Kwaliteiten van een kind ontdekken en benoemen kost weinig tijd, maar heeft veel effect. Een kind dat weet wat het goed kan, staat sterker in het leven, zowel op school als thuis.
