De kenmerken van een persoon zijn de vaste eigenschappen die bepalen hoe iemand denkt, zich voelt en zich gedraagt. Ze vormen samen de persoonlijkheid van een mens en zijn relatief stabiel door de tijd heen. Denk aan eigenschappen als eerlijk, geduldig, creatief of impulsief. Deze kenmerken zeggen iets over wie iemand écht is, los van de situatie of de dag.
Persoonlijke kenmerken zijn niet hetzelfde als vaardigheden. Een vaardigheid kun je leren, zoals plannen of presenteren. Kenmerken zijn dieper geworteld en hangen samen met karakter en temperament. Ze komen tot uiting in hoe iemand reageert op uitdagingen, met anderen omgaat of beslissingen neemt.
Soorten kenmerken van een persoon
Persoonlijke kenmerken zijn grofweg te verdelen in drie groepen: sociale kenmerken, emotionele kenmerken en karakterkenmerken.
- Sociale kenmerken gaan over hoe iemand met anderen omgaat. Voorbeelden zijn: vriendelijk, empathisch, extravert, behulpzaam of dominant.
- Emotionele kenmerken gaan over hoe iemand met gevoelens omgaat. Voorbeelden zijn: stabiel, gevoelig, angstig, kalm of emotioneel.
- Karakterkenmerken gaan over innerlijke waarden en houding. Voorbeelden zijn: eerlijk, betrouwbaar, gedisciplineerd, ambitieus of eigenwijs.
Veel kenmerken overlappen. Iemand die eerlijk is, gedraagt zich dat ook sociaal. En iemand die kalm is, heeft dat in zijn karakter én in zijn sociale gedrag. De indeling helpt je wel om snel te begrijpen waar een kenmerk het sterkst tot uiting komt.
Positieve en negatieve kenmerken van een persoon
Elk mens heeft zowel positieve als negatieve kenmerken. Dat is normaal en maakt iemand menselijk. Positieve kenmerken worden ook wel sterke kanten of sterktes genoemd. Negatieve kenmerken heten ook wel zwakke kanten of valkuilen.
Voorbeelden van positieve kenmerken zijn: betrouwbaar, creatief, geduldig, leergierig, loyaal, zelfstandig en doorzettingsvermogen. Deze eigenschappen worden in veel situaties als waardevol gezien, zowel privé als op het werk.
Voorbeelden van negatieve kenmerken zijn: ongeduldig, koppig, perfectionistisch, gesloten, onzeker of chaotisch. Interessant is dat een negatief kenmerk in één situatie juist een voordeel kan zijn in een andere. Perfectionistisch zijn kan in een zorgfunctie waardevol zijn, maar zorgt soms voor stress of conflicten.
Kenmerken persoon in een sollicitatie of zelfpresentatie
Je persoonlijke kenmerken worden vaak gevraagd in sollicitaties, assessments of persoonlijke gesprekken. De vraag “noem drie eigenschappen van jezelf” is een klassieker. Het is dan handig om concrete voorbeelden te koppelen aan je kenmerken. Zeg niet alleen “ik ben betrouwbaar”, maar voeg toe: “collega’s weten dat ik afspraken altijd nakom, ook als het moeilijk wordt”.
Kies kenmerken die echt bij je passen en die aansluiten bij de rol waarvoor je solliciteert. Een creatieve instelling is relevant voor een marketingfunctie, terwijl nauwkeurigheid beter past bij een administratieve rol. Probeer je negatieve kenmerken niet te verbergen, maar toon wel aan dat je je bewust bent van je valkuilen en eraan werkt.
Hoe herken je de kenmerken van iemand anders?
De kenmerken van een persoon zie je het best in gedrag over langere tijd. Eén moment zegt weinig; een patroon zegt veel. Let op hoe iemand reageert als het tegenzit, hoe hij of zij met anderen spreekt en of woorden overeenkomen met daden.
Observeer ook de kleine dingen. Iemand die altijd op tijd is, toont discipline. Iemand die goed luistert en doorvraagt, toont empathie. Iemand die verantwoordelijkheid neemt als er iets misgaat, toont integriteit. Dit zijn geen grote gebaren, maar ze vertellen veel over het karakter van een persoon.
Bekende modellen voor persoonlijke kenmerken
Psychologen hebben geprobeerd om menselijke kenmerken systematisch in kaart te brengen. Het meest gebruikte model is het Big Five-model, ook wel het OCEAN-model genoemd. Dit model beschrijft vijf brede dimensies waarop mensen van elkaar verschillen:
- Openheid: nieuwsgierig, creatief en open voor nieuwe ervaringen.
- Consciëntieusheid: ordelijk, betrouwbaar en doelgericht.
- Extraversie: sociaal, energiek en spraakzaam.
- Altruïsme (Agreeableness): vriendelijk, coöperatief en empathisch.
- Neuroticisme: gevoelig voor stress, onzekerheid en emotionele schommelingen.
Iedereen scoort op elk van deze vijf dimensies, van laag naar hoog. Er is geen “goed” of “fout” profiel. Het model wordt gebruikt in psychologisch onderzoek, loopbaanbegeleiding en persoonlijkheidstests.
Veranderen persoonlijke kenmerken door de tijd?
Kenmerken zijn stabiel, maar niet volledig vast. Onderzoek laat zien dat mensen naarmate ze ouder worden over het algemeen wat gewetensvoller en emotioneel stabieler worden. Grote levensgebeurtenissen, zoals een relatie, een ernstige ziekte of een nieuwe baan, kunnen ook tijdelijk of blijvend invloed hebben op hoe iemand is.
Bewust werken aan jezelf is ook een factor. Iemand die van nature snel boos wordt, kan leren om rustig te reageren. Het kenmerk verdwijnt niet, maar de uiting ervan verandert. Dat verschil (tussen wat iemand van nature is en wat iemand laat zien) noem je soms ook het verschil tussen karakter en gedrag.
Wil je de kenmerken van een persoon goed begrijpen, kijk dan naar gedragspatronen in verschillende situaties, vraag door en ga verder dan het eerste beeld. De combinatie van kenmerken maakt iedereen uniek, en dát is precies waar persoonlijkheid zo interessant van wordt.
